Dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc từ sớm

Trong hành trình nuôi dạy con, nhiều cha mẹ tập trung vào việc giúp trẻ học giỏi, ngoan ngoãn và đạt thành tích tốt ở trường. Tuy nhiên, một kỹ năng quan trọng không kém – thậm chí mang tính nền tảng cho thành công lâu dài – chính là khả năng hiểu và gọi tên cảm xúc.

Việc dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc từ sớm không chỉ giúp trẻ kiểm soát hành vi tốt hơn mà còn là chìa khóa để xây dựng sự tự tin, khả năng giao tiếp và sức khỏe tinh thần bền vững. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vì sao kỹ năng này quan trọng, những sai lầm cha mẹ thường mắc phải và cách thực hành hiệu quả ngay từ hôm nay.

Nội Dung

1. Vì sao cần dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc từ sớm?

1.1. Cảm xúc ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi

Trẻ nhỏ thường không “hư” hay “bướng” một cách vô cớ. Đằng sau những hành vi như cáu gắt, khóc lóc, ném đồ, im lặng… luôn tồn tại một cảm xúc nào đó: buồn, tức giận, thất vọng, ghen tị hoặc lo lắng.

Khi trẻ không biết mình đang cảm thấy gì, trẻ chỉ có thể thể hiện cảm xúc bằng hành động. Nhưng khi trẻ được dạy cách gọi tên cảm xúc, trẻ dần học cách nói:

“Con đang tức giận.”
“Con buồn vì bị điểm thấp.”
“Con lo vì ngày mai kiểm tra.”

Chỉ riêng việc gọi đúng tên cảm xúc đã giúp cường độ cảm xúc giảm xuống đáng kể.

1.2. Giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ)

Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence – EQ) bao gồm khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân cũng như thấu hiểu cảm xúc của người khác.

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ có EQ cao thường:

Học tập tốt hơn
Ít xung đột với bạn bè
Biết kiểm soát hành vi
Tự tin và dễ thích nghi

Và nền tảng đầu tiên của EQ chính là khả năng nhận diện và gọi tên cảm xúc.

1.3. Phòng ngừa stress và vấn đề tâm lý

Trẻ không được dạy hiểu cảm xúc dễ rơi vào trạng thái:

Dồn nén cảm xúc
Không biết cách giải tỏa
Bùng nổ hoặc thu mình

Lâu dài, điều này có thể dẫn đến stress, lo âu hoặc trầm cảm. Việc dạy trẻ gọi tên cảm xúc giống như trao cho con một “bản đồ nội tâm”, giúp con không lạc lối giữa những biến động tâm lý.

2. Sai lầm phổ biến khi cha mẹ dạy con về cảm xúc

2.1. Phủ nhận cảm xúc của trẻ

Nhiều cha mẹ vô tình nói:

“Có gì đâu mà khóc.”
“Chuyện nhỏ thôi.”
“Con trai mà yếu đuối thế à?”
“Nín ngay, đừng làm quá.”

Những câu nói này khiến trẻ hiểu rằng cảm xúc của mình không quan trọng hoặc không được chấp nhận.

2.2. Gắn nhãn hành vi thay vì cảm xúc

Thay vì nói:
“Con đang tức giận vì bị lấy đồ chơi đúng không?”

Cha mẹ lại nói:
“Con hư quá.”
“Con khó chịu ghê.”

Trẻ không được hướng dẫn hiểu cảm xúc, mà chỉ bị dán nhãn tiêu cực.

2.3. Chính cha mẹ không làm gương

Nếu người lớn thường xuyên quát mắng, nổi nóng nhưng không bao giờ thừa nhận: “Mẹ đang căng thẳng” hoặc “Ba hơi bực vì công việc”, thì trẻ sẽ không học được cách gọi tên cảm xúc lành mạnh.

3. Khi nào nên bắt đầu dạy trẻ về cảm xúc?

Câu trả lời là: Càng sớm càng tốt.

Ngay từ 2–3 tuổi, trẻ đã có thể phân biệt cơ bản giữa vui – buồn – giận – sợ. Ở độ tuổi tiểu học, trẻ có thể học thêm các cảm xúc phức tạp hơn như:

Thất vọng
Ghen tị
Tự hào
Xấu hổ
Lo lắng
Bối rối

Việc dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc không phải là một buổi “giảng bài”, mà là quá trình lặp đi lặp lại trong sinh hoạt hàng ngày.

4. Cách dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc hiệu quả

4.1. Giúp con mở rộng “từ điển cảm xúc”

Thay vì chỉ dùng 3 từ: vui – buồn – giận, cha mẹ hãy giúp con học thêm nhiều từ hơn.

Ví dụ:

Vui → hạnh phúc, phấn khích, hào hứng
Buồn → thất vọng, cô đơn, tủi thân
Giận → bực bội, khó chịu, ức chế

Cách thực hành:

Đọc truyện và hỏi: “Theo con, nhân vật đang cảm thấy gì?”
Xem phim hoạt hình và cùng thảo luận cảm xúc nhân vật
Dùng thẻ cảm xúc minh họa bằng hình ảnh

4.2. Gọi tên cảm xúc thay con khi con chưa biết diễn đạt

Khi trẻ khóc vì bị điểm thấp, thay vì trách móc, hãy nói:

“Có phải con đang buồn và thất vọng vì con đã cố gắng nhưng kết quả chưa như mong đợi?”

Khi trẻ bị bạn lấy đồ chơi:

“Con đang tức giận vì bị lấy đồ đúng không?”

Trẻ sẽ dần học cách tự nói ra điều đó thay vì phản ứng bằng hành vi tiêu cực.

4.3. Dạy con rằng mọi cảm xúc đều hợp lệ

Cần phân biệt rõ:

Cảm xúc nào cũng được phép tồn tại
Nhưng không phải hành vi nào cũng được chấp nhận

Ví dụ:
“Con có quyền tức giận, nhưng không được đánh bạn.”

Điều này giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc không xấu – cách thể hiện mới cần điều chỉnh.

4.4. Làm gương trong quản lý cảm xúc

Cha mẹ có thể nói:

“Mẹ đang mệt nên hơi cáu. Mẹ cần nghỉ một chút.”
“Ba đang lo vì công việc, nhưng ba sẽ tìm cách giải quyết.”

Khi trẻ thấy người lớn gọi tên cảm xúc một cách bình tĩnh, trẻ sẽ học theo.

5. Dạy con hiểu cảm xúc ở từng độ tuổi

5.1. Trẻ mầm non (2–5 tuổi)

Dùng tranh ảnh minh họa khuôn mặt cảm xúc
Hỏi con mỗi ngày: “Hôm nay con vui nhất lúc nào?”
Chơi trò đoán cảm xúc qua nét mặt

5.2. Trẻ tiểu học

Viết nhật ký cảm xúc
Thảo luận tình huống ở trường
Dạy con cách nói: “Con cảm thấy… khi…”

Ví dụ:
“Con cảm thấy buồn khi bạn không chơi với con.”

5.3. Trẻ tiền dậy thì

Ở giai đoạn này, cảm xúc phức tạp và mãnh liệt hơn. Cha mẹ cần:

Lắng nghe nhiều hơn phán xét
Tôn trọng cảm xúc riêng tư
Khuyến khích con chia sẻ thay vì ép buộc

6. Lợi ích lâu dài khi trẻ hiểu và gọi tên cảm xúc

6.1. Tăng khả năng tự kiểm soát

Trẻ biết mình đang tức giận sẽ dễ chọn cách hít thở sâu thay vì đập đồ.

6.2. Cải thiện giao tiếp

Khi trẻ nói được:
“Con thấy bị tổn thương khi bị trêu chọc”,

trẻ sẽ ít gây xung đột hơn.

6.3. Xây dựng lòng tự tin

Hiểu rõ cảm xúc giúp trẻ hiểu chính mình. Khi hiểu mình, trẻ tự tin hơn trong quyết định và hành động.

6.4. Tạo nền tảng cho các mối quan hệ lành mạnh

Một đứa trẻ biết gọi tên cảm xúc sẽ dễ thấu hiểu người khác và xây dựng mối quan hệ tích cực.

7. Một số hoạt động thực hành tại nhà

7.1. Hũ cảm xúc

Mỗi ngày, con viết hoặc vẽ cảm xúc trong ngày và bỏ vào hũ. Cuối tuần cả gia đình cùng mở ra chia sẻ.

7.2. Bảng cảm xúc gia đình

Treo bảng trong nhà với các biểu tượng cảm xúc. Mỗi thành viên chọn biểu tượng phù hợp với tâm trạng trong ngày.

7.3. Thang đo cảm xúc

Dạy trẻ chấm điểm cảm xúc từ 1–10. Ví dụ:
“Mức tức giận của con là bao nhiêu?”

Điều này giúp trẻ nhận diện cường độ cảm xúc thay vì chỉ có “bình thường” hoặc “bùng nổ”.

8. Kết luận: Dạy con hiểu cảm xúc – Món quà suốt đời

Trong một xã hội đầy áp lực học tập và cạnh tranh, nhiều cha mẹ lo lắng về điểm số mà quên rằng sức khỏe tinh thần và trí tuệ cảm xúc mới là nền tảng lâu dài cho thành công và hạnh phúc.

Việc dạy con hiểu và gọi tên cảm xúc từ sớm không tốn nhiều tiền, không cần công cụ phức tạp, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn, lắng nghe và đồng hành của cha mẹ.

Khi trẻ biết nói:
“Con đang buồn.”
“Con thấy lo.”
“Con hơi ghen tị.”

Đó không phải là dấu hiệu yếu đuối – mà là biểu hiện của một nội tâm đang trưởng thành.

Hãy bắt đầu từ những câu hỏi đơn giản mỗi ngày:
“Hôm nay con cảm thấy thế nào?”

Bởi vì khi một đứa trẻ hiểu được cảm xúc của mình, con không chỉ học cách kiểm soát bản thân – mà còn học cách sống hạnh phúc và trọn vẹn hơn.

Xem thêm: Học phí Gia sư dạy kèm tại nhà TPHCM

Trung tâm Gia sư Trí Tuệ Việt chúc các bạn thành công !

Quý Phụ huynh, học viên cần hỗ trợ vui lòng liên hệ:

TRUNG TÂM GIA SƯ TRÍ TUỆ VIỆT

Điện Thoại : 0932 622 625

Email: [email protected]

Website: www.giasuttv.net

Bài viết khác:

Đánh giá bài viết